Patrick blogt over vormgeving //
web // print //
(social) media // taal // etc.

Vooropgesteld: ik ben geen Neerlandicus en ook ik maak regelmatig fouten. Maar van broodschrijvers zoals journalisten c.q. koppenmakers verwacht ik wel dat zij de Nederlandse taal in al haar finesses onder de knie hebben. Nou ja, in bijna al haar finesses dan. Met een groen en wit boekje vol met regels en regeltjes is het natuurlijk ondoenlijk om alles te weten.

Maar.... in het afgelopen jaar zag ik veel rare koppen en vreemde zinsneden in de media. Op mijn Facebookpagina post ik vaak van die taaltechnisch rare koppen of zinnen, dit is de oogst van december 2012:

Gewapende gezochte man blijkt marcherende militair. (website AD 20 december)
De woorden staan in deze kop niet in de goede volgorde

Rokende Thalys op weg naar Amsterdam gestrand. (website AD 13 december)
Ooit een trein een sigaret zien roken?

'Zwitsers vrezen uitsterven van skiërs'. (website AD 12 december)
Dan mag je blij zijn dat je niet van skiën houdt.

...baan als artistiek leider bij het Concertgebouworkest opzei. (De Volkskrant 12 december)
Opzei?
Blijkbaar is redacteur onbekend met de vervoeging van het werkwoord opzeggen.

...waarna de sneeuw alle huishoudens die pakjesavond vieren bereikt. (Uit een tekst over de weersverwachting op de site van het AD 4 december)
Mensen die geen pakjesavond vieren hoeven volgens deze zin niet op sneeuw te rekenen.

Voetballer Fer koopt een paard, maar vergeet waar hij woont. (website NRC 4 december)
Het kopen van een paard leidt tot geheugenverlies...

Film by the Sea verhoogt prijskaartjes. (website Omroep Zeeland 4 december)
Om kostendekkend te zijn kan de organisatie beter de prijzen verhogen.

Exploderende mobieltjes verboden in grafkist. (website Trouw, 3 december)
Mobieltjes die niet exploderen mogen wel?

Maar ook communicatie-afdelingen laten zich niet onbetuigd. Zo trof ik deze zin aan in een recente brief van de Rabobank: "Het Zakelijk Loket is een team met deskundige medewerkers die speciaal opgesteld staan om vragen over uw zakelijke zo goed en zo snel mogelijk te beantwoorden."

Taal leeft. Taal verandert. Dat snap ik en is niets op tegen. Maar dat is wat anders dan de taalverslonzing die sluipenderwijs oprukt. In de grote media is er blijkbaar geen tijd of budget meer om artikelen en koppen voor publicatie nog eens kritisch door te lezen. Veel van de gemaakte fouten zijn onnodig, mits er nog eens aandachtig naar gekeken zou zijn.

Taal is het gereedschap van de media. Daarom vind ik het jammer dat men de taal in toenemende mate zo slordig gebruikt. Het zou mooi zijn als broodschrijvers  zorgvuldiger met de taal omgaan. 

Op een zonnige dag doet hij niets liever dan over zijn eigen schaduw heen springen. Dat is niet eenvoudig, want zijn schaduw springt met hem mee. Zie daar maar eens een duurzame oplossing voor te vinden. Hij kan ombuigen wat hij wil, maar zonder hervormingen blijft hij in de crisis hangen. Hij is niet bang aangelegd, dus dat men hem net zolang framed totdat hij in het kader van de elite past doet hem niets. Hij toont ruggengraat, hij is sterk, sociaal en betrouwbaar; het land is bij hem in goede handen. Hij loopt niet weg, hij neemt zijn verantwoordelijkheid, hij staat pal. Hij is niet gelovig maar is regelmatig in de rechtse en linkse kerk te vinden. Het radicale midden, dat is waar hij zich thuis voelt. Hij is de personificatie van de hardwerkende Nederlander met een afkeer van het "dictaat van Brussel".

De grachtengordel is, voor een aanhanger van vergroening zoals hij, een natuurlijke biotoop, om denkend aan de schuldenvrije toekomst van toekomstige generaties, in rond te dwalen. De dynamiek van de flexibiliteit spreekt hem aan. Er moeten belangrijke keuzes worden gemaakt. Hij is van vele markten thuis, hij kent vele in- en outsiders die allemaal een deel van de koek willen. Daarom moet de taart groeien. Groeien door te bezuinigen, om te buigen of te hervormen. Dat is de kernvraag. Het antwoord is niet belangrijk, daar kan hij altijd wel een goed debat over voeren. En anders spint hij wel via een lijntje zijn visie. Het handwerk is zijn lust en zijn leven. Nu eerst op vakantie. Vanaf augustus gaat hij canvassen tijdens de campagne.

Hij is een politicus die op 12 september, ongeacht de uitslag van de verkiezingen, zal zeggen: "De kiezer heeft gesproken en heeft altijd gelijk."

Verkiezingstaal is een op zichzelf staande taal. Daarom heb ik er een definitie voor bedacht: verkiezingstaal is de kunst van het opnemen van zoveel mogelijk clichés en holle frasen in een zin. Verkiezingstaal verdient het om te worden bestudeerd en uitgelegd. Iets voor een bijzondere leerstoel aan de faculteit van Nederlandse Letterkunde?

De huis staat in het bos. De konijn loopt nieuwsgierig naar de onderkomen. "Kijk daar", roept de konijn verschrikt. "De raam, de raam, dat gaat zomaar open!" "Niet schrikken", zegt de kaboutertje dat in de huis woont. "Ik wilde alleen maar de kozijn gaan schilderen."

Vond u de bovenstaande passage makkelijk te lezen? Nee? Begin maar vast te wennen aan zulke zinnen. Want taalkundigen van de UvA stellen dat het lidwoord het zal gaan verdwijnen en vervangen worden door het lidwoord de. Veel jongeren praten en schrijven al op deze manier en volgens de wetenschappers zal dat alleen maar gaan toenemen.

Het heeft niet alleen gevolgen voor ons dagelijks taalgebruik, ook onze spreekwoorden en gezegden gaan met het vervangen van het door de er ineens anders, humorvoller, uit zien:

De prins op de witte paard. Met de hand op de hart. De noodlot tarten. Als de nood de hoogste is, is de redding nabij. Als de kalf verdronken is, dempt men de put.

Maar wat te denken van reclameslogans, die worden ook nooit meer hetzelfde: "Brand. De (het) bier waar Limburg trots op is",  "De (het) Hout nooit op" (Jongeneel groothandel in hout) en "De (het) gevoel dat je wilt delen" (KRO).

Het lezen is al lastig, maar spreek het eens zachtjes voor je uit. En luister er naar... Geef toe. Dat klinkt toch voor geen meter?

Volgens de wetenschappers kan het nog tot volgende eeuw duren voordat het definitief door de is verdrongen. We hebben dus nog voldoende tijd om hieraan te wennen. Ik zal iedere dag gaan oefenen. Iedere dag ga ik, als een mantra, een zin opzeggen waarin het is vervangen door de. In de hoop dat ik er aan gewend raak. Maar ik denk het niet.

Laatst kwam ik het woord stazak tegen. Een woord dat mij voor heel wat raadselen stelde.

Het eerste wat ik dacht was, zouden de Stazakken familie zijn van de Kozakken? En waar leven die Stazakken, welke cultuur hebben zij? Is een stazak net zo gevaarlijk als een kozak (ko·zak de; m -ken gewapende ruiter)?

Een zoektocht op internet  bracht in eerste instantie geen uitsluitsel. Het online woordenboek van Van Dale kent het woord niet. Ook Wikipedia weet zich geen raad. Deze online encyclopedie weet wel veel informatie over de Kozakken op te lepelen maar geen letter over de stazak. Dan maar in de alwetende zoekmachine van Google het woord ingetypt. En ja hoor, daar kwam de stazak uit de mouw: het blijkt geen volk te zijn maar een uitvinding van de verpakkingsindustrie.

Men heeft een zak een zodanige bodem gegeven dat deze verpakking kan blijven staan. Een mooie, handige uitvinding waar nog een naam voor bedacht moest worden. Waarschijnlijk na vele vergaderingen is men uitgekomen bij stazak. Een benaming die - in ieder geval bij mij - voor verwarring zorgde.  Ben benieuwd of het woord - dat inmiddels door reclamemakers is omarmd - in een volgende editie van Van Dale zal worden opgenomen.

Iedereen weet dat het niveau van het rekenonderwijs in ons land en daarmee de rekenvaardigheid niet al te hoogstaand is. De overheid heeft iets bedacht om het kennisniveau op te krikken.

Op steeds meer plaatsen wordt dynamische route informatie ingezet. Op die panelen kun je zien hoe lang het duurt voordat je ergens arriveert. Zo kun je bijvoorbeeld een melding als "Kleinpolderplein 3 min" tegenkomen. Om nu de rekenvaardigheid te vergroten worden er vaak sommetjes van dergelijke meldingen gemaakt. Je ziet dan op zo'n bord bijvoorbeeld de tekst "Kleinpolderplein 3 min + 5" verschijnen.

Hoe loffelijk het streven ook, op deze manier slaat men de plank mis bij het vergroten van de rekenvaardigheid. Want hoe moet ik 3 min + 5 uitrekenen? Wat is die 5? Minuten, koekjes, auto's? De som is op deze manier onoplosbaar, je kunt namelijk geen appels met peren vergelijken. Het lijkt mij dat de rekenmeesters van de overheid zelf nog op bijscholing moeten zodat zij nimmer meer van dit soort onbegrijpelijke sommen op ons loslaten. Anders wordt het nooit wat met ons algemene rekenniveau.

En tot slot, als die 5 staat voor minuten, waarom schrijft men dan niet "Kleinpolderplein 8 min"? Of denk ik nu te simpel?

Vandaag is er op veel (kranten)sites een artikel verschenen met deze kop: "Sörensen: Geen excuses aan wethoudster". Let even op het woord "wethoudster". Dat is namelijk een niet bestaand woord. Het correcte woord is wethouder. Van Dale omschrijft dit als volgt: "wethouder: een door de gemeenteraad uit zijn midden gekozen lid van het dagelijks bestuur van een gemeente: mevrouw A. is nu de wethouder van onderwijs."

Het bericht is onder andere geplaatst op de krantensites van de Persgroep (Volkskrant, AD, Parool, Trouw) en vervolgens door andere sites overgenomen. Blijkbaar wordt zo'n artikel geschreven en indien belangrijk genoeg geacht, doorgeplaatst op alle krantensites van de Persgroep. Er is ogenschijnlijk  geen (web)redacteur die eerst de berichten voor publicatie leest. De sites buiten de Persgroep die het artikel overnemen, nemen blijkbaar ook de moeite niet om zo'n tekst na te lezen op storende taalfouten. En zo is het mogelijk om een knullige taalfout overal op internet te zien verschijnen.

Het is alweer de tweede storende fout die ik recentelijk bij een krant van de Persgroep tegenkom. Eerder deze week werd er in een artikel op de site van het AD zei op geschreven waar zegde op (van opzeggen) werd bedoeld. Die fout werd in een alinea gemaakt. De wethoudster komt in een kop voor en verdient daarom prominente aandacht.

Zaterdag 26 maart ben ik samen met Loek Jacobs in Antwerpen op zoek geweest naar poëzie in Antwerpen. Loek moest voor school tien gedichten opzoeken en zij mocht deze niet van internet halen. Tijdens onze zoektocht is bij mij het idee ontstaan om een nieuw project te starten: Dichter in Antwerpen. De "gevonden" gedichten zal ik - voorzien van foto's - onderbrengen op een speciale website en vormgeven in een voor iedereen te downloaden PDF.

Tot dusver heb ik elf locaties in Antwerpen gevonden waar poëzie op straat te vinden is. Maar ik kan me voorstellen dat er nog meer locaties zijn. Het project moet organisch zijn, dat wil zeggen het moet steeds blijven groeien. En daar heb ik hulp bij nodig. Dus weet je een locatie in Antwerpen waar poëzie in de buitenruimte is te vinden laat het mij dan weten via postbus[at]keizerenco.nl.

In een stukje op architectenweb.nl kwam ik het woord beleefbaar (volgens mij een afgeleide van beleefbaarheid) tegen. Eerder schreef ik al over de onbegrijpelijkheid van het woord    beleefbaarheid.

In de tekst op architectennweb.nl vind ik niet alleen het woord beleefbaar merkwaardig, de tekst in zijn geheel is voor een willekeurig mens onbegrijpelijk. Het is een typisch voorbeeld van een tekst die alleen "begrepen" kan worden door ingewijden en daarmee zijn doel voorbij schiet. Lees en huiver:

"In het concept wordt de potentie van de knopen niet gezocht in de stedelijke invulling, maar in het creëren van landschapknopen waar passant en omwonende de verschillende landschappen rondom de Drechtsteden kunnen ervaren. Deze landschappen worden zichtbaar en beleefbaar gemaakt op alle knooppunten en doorgetrokken tot aan het asfalt. De knopen ‘baden’ in het landschap.

Voor case Langeweg is een uitwerking gemaakt waarbij het bestaande landschap van kassen en kleinschalige teelt een nieuwe dimensie krijgt door een mix van slow food, health, recreatie en sport. Oude riviermeanders worden geactiveerd en leveren de grond voor een letterlijk hoogtepunt op de knoop in de vorm van een kegel: een verticaal teeltlandschap.

De jury was onder de indruk van de optimistische visie op de mogelijkheden om landschappelijke kwaliteiten van de Drechtsteden direct beleefbaar te maken op de knopen, die de regio direct verbinden met de rest van de wereld, waarbij uit een rommelig stadsrandgebied een kleurrijk en duurzaam ingericht slowfood- en healthlandschap kan ontstaan."

De tekst is een merkwaardige mengelmoes van Engelse en Nederlandse woorden die erg vervreemdend op mij werkt. Wat moet ik mij bijvoorbeeld voorstellen bij slowfood- en healthlandschap? Mijn "letterlijke vertaling" - woorden die niet bestaan kun je eigenlijk niet vertalen - van deze woorden:

slowfoodlandschap: langzaamvoedsellandschap (een landschap dat langzaam voedsel levert?)

healthlandschap: gezondheidlandschap (een landschap met een goede gezondheid?)

Na verschillende keren lezen van de tekst blijf ik in verbijstering achter. Zou de schrijver van de tekst zelf begrijpen wat hij/zij heeft geschreven?

» lees het hele artikel

Vandaag kreeg ik de nieuwsbrief van het Hedwige-Prosperproject in de bus (www.hedwigeprosper.be). In dit blad komt de projectleider aan het woord. Hij zegt: "Beleefbaarheid en toegankelijkheid vormen de sleutelwoorden voor de toekomst."

Beleefbaarheid? Geen flauw idee wat dat is. Ik heb de Dikke van Dalen erbij gepakt. Leefbaar en beleven kan ik in dat duizenden pagina's dikke woordenboek terugvinden. Maar beleefbaarheid komt in het woordenboek der woordenboeken niet voor.

Een zoektocht op Google gaf mij deze pagina met resultaten. Beleefbaarheid blijkt een woord te zijn dat in ambtelijke stukken voorkomt. Het is een woord dat ergens in een stoffig kantoor door een ambtenaar aan een bureau is bedacht. Een woord zonder betekenis maar desondanks zo aansprekend dat ettelijke ambtenaren het woord in hun vocabulaire hebben opgenomen. Kan iemand mij uitleggen met welk doel het woord beleefbaarheid is uitgevonden en wat het betekent?

Vandaag is het dierendag. Een mooie gelegenheid om aandacht te besteden aan een plan van het komende, nieuwe kabinet van VVD, CDA met gedoogsteun van de PVV. Op deze plaats ga ik geen waardeoordeel over dit kabinet geven, maar ik verbaasde me wel over de introductie van zogenaamde "animal cops". Wat gaan die "cops" doen? "Animal maltreatment" aanpakken?  Volgens mij is er niets mis met de woorden dierenpolitie en dierenmishandeling. Maar dierenpolitie klinkt zeker minder stoer?